فصل ششم شرايط استجابت دعا از ديدگاه عقل احساس ذلّت در پيشگاه حضرت حقّ شايسته است دعاكننده در حال دعا توجّه داشته باشد كه وى مملوك خداوندگار توانا و قاهرى است كه بر او آگاهى و اشراف دارد ، و اينكه بنده هيچ گاه بىنياز از مولايش نبوده و هيچ زمانى نيست كه خواسته‌اى از او نداشته باشد . و نيز توجّه داشته باشد كه خداوند - جلّ جلاله - كه مالك همه چيز اوست ، داراى بزرگترين جلالت و بزرگى و شكوه و والايى است ، و وى كه بندهء اوست ، در پست‌ترين مرتبهء فرومايگى و پستى و كاستى قرار دارد ، و اصل و خاستگاهش به ترتيب مراحل آفرينش از خاك و گل ، و گل سياه بدبوى متغيّر ، و آب پست است ، و دستش از ناحيهء زندگانى و وجود و تندرستى و تدبير اصول سعادتمندى در دنيا و آخرتش ، خالى است . پس اگر بنده با وجود اين خصوصيّتها ، با مولايى كه همواره به او نيكى نموده ، و توانا و قاهر است و بر او آگاهى و اشراف دارد ، مخالفت نموده و اين مخالفت را به آن خاستگاه ناتوان و آسيب پذير و پست و نكوهيده‌اش بيافزايد ، و جلالت و اقبال و توجّه خدا به خود را كوچك بشمارد ، و در كردار و گفتارش با او ستيز كند ، و نظرش بر خلاف نظر او - كه در تمام حالات به صلاح بنده است - باشد ؛ در اين حال بايد هنگام دعا و مناجات بسان بنده‌اى باشد كه خيانتى از او سر زده و با حالت ذلّت در پيشگاه مولاى خويش ايستاده ، و نيز همانند شخص فرومايه‌اى باشد كه با